Xóm Chà giờ đã nhạt phai

Làng tôi nằm ven sông Bạc Liêu có cái tên chân quê là xóm Chà. Chẳng biết tên gọi có tự bao giờ, người làng cứ suy luận rằng nó xuất hiện từ khi có nghề chất chà truyền thống. Hằng năm khi gió chướng chớm thổi, cây so đũa trước nhà trổ bông, ta bắt đầu thèm món canh...

Loading...

Làng tôi nằm ven sông Bạc Liêu có cái tên chân quê là xóm Chà. Chẳng biết tên gọi có tự bao giờ, người làng cứ suy luận rằng nó xuất hiện từ khi có nghề chất chà truyền thống. Hằng năm khi gió chướng chớm thổi, cây so đũa trước nhà trổ bông, ta bắt đầu thèm món canh chua cá chốt bằng cẳng cái nấu với bông so đũa… là bắt đầu mùa chất chà của xóm. Cả xóm đổ xô về các bến sông. Nếu như vụ lúa là để có cái ăn suốt năm thì mùa chất chà là mọi nỗ lực cho một cái Tết được vui vẻ. Quần áo mới, nồi bánh tét, vài cặp dưa hấu… Tất tật đều trông cậy vào mùa chà.

Đầu tiênngười ta hnhng câybn,câymm cho chúng rụng lá, sau đó đi tìm nơi định vị cho những đống chà, gọi nôm na là “bến chà”. Tìm được bến chà trúng cá tôm là một việc rất khó. Ở quê tôi có nhiều người chọn bến chà rất nổi tiếng. Quanh họ có nhiều chuyện kỳ bí như lập đàn khấn vái “bàthủy” rồi xõa tóc lặn xuống sông làm phép kêu gọi âm binh lùa cá về chà. Việc ấy linh ứng thật không thì tôi không biết, nhưngnhngđống chàcách nhau 20-30 m màmtđống thìchỉ dăm ba ký cá, một đống li vàitrăm ký.

Bến chà được cào hết sình non rồi cặm gượng (thành ô chữ nhật) dài 30 m, ngang 0,5 m, sau đó chất chà vô cho đầy. Thông thường 25-30 ngày dỡ chà một lần, tùy thuộc vào dự báo chà có cá nhiều hay ít. Trước khi dỡ, người ta rang cám hoặc bổ thuốc Bắc (toa này rất bí mật) để thảy xuống dụ cá. Khuya chủ nhà đến rình nghe cá “ăn mống” trong chà rồi mới quyết định dỡ. Dỡ chà cần 7-10 người có kinh nghiệm, trong đó có hai người lặn giỏi người ta đem đăng, lưới bao xung quanh, đưa chà lên bờ xong thì lặn “rạng” vào, chừa cái rọ chừng 2 m2. Khi này cá tôm đã đặc cứng, chỉ cần đưa vợt xuống xúc. Hồi đó tôm cá nhiều vô kể, có những đống chà thu 5-7 chục kýchm, 2-3 chc kýtôm, ri cálóc, ngát, lăng, cánâu… Có những con cá chẻm nặng 5-7 ký. Đống chà nào xui xẻo thì xúc đầy một xuồng tam bản cá chốt, bán chẳng ai mua, chỉ đem làm mắm. Màhiđótômrnhưbèo, tômcàng bánnhưcho, ai munăn bao nhiêutùythích.

Xứ tôi mỗi nhà đều có năm bảy đống chà, tùy khả năng lao động của gia đình. Chà mọc liền nhau, đặc kín hai bờ sông. Mỗi lần dỡ chà, gia chủ thông báo thì trai tráng ở xóm tự giác mang dụng cụ đến giúp, bất kể khuya sớm. Có những đêm rất khuya gió bấc lạnh thấu xương (vì dỡ chà phụ thuộc vào thủy triều) phải lặn xuống nước nhưng người ta cũng vạn vần đổi công đều đặn. Mối quan hệ thân ái này đã thành nếp sống lâu đời ở xómChà. Nhngđêmkhuya dchàthìtiếngíi vangđộng mt khúcsông, người ta nghtay nướng tôm, mi người cm mt con tômcàng bng nm tayđểnhâmnhi vi rượuđếchom. Ngườiđến giúpđược gia chđãimt ba cơm rượu tht ngon. Munăn bao nhiêutôm, tùythích. Khi vđược biếu cho một mớ tôm cá làm quà.

Chuyện về xóm chà của tôi đã cách đây 30-40 năm. Sông nước thì lạnh lẽo và vô tri, vậy đó mà từ khi nghề chất chà xuất hiện thì tự nhiên dòng sông quê tôi có hồn. Những năm lớn lên đi xa,cáihn sông nướcy cbámtheo tôiđểgi thương gi nhquênhà.

Một ngày giật mình ngẫm lại, cácxómlàng ven sông cótêngixómChài, xómLưới… đã mất phiên hiệu, đã lặn sâu vàovũng thi gian nào, thay vào đó là những xóm Tân Lập, Tân Tạo…hn.XómChàca tôicũng rađi, nghcht chàtruyn thống mất đi từ thuở nào không ai nhớ. Mỗi lần về quê ra đứng trên bến sông,cáiđập vàomt tôimt dòng sông hoang vng. Nguồn lợi trên sông đã không còn thì người ven sông lên bờ chạy chợ bung ra làm ăn. Tình cảm gắn bó giữa các dòng sông và con người đãtrởnênnht phai.

PHAN VĨNH LỘC

Có thể bạn quan tâm